Pakistan, Tahran'da ABD-İran arabuluculuğunu yeniden başlattı

Pakistan, ABD ile İran arasındaki gerilimi yumuşatmak için arabuluculuk çabalarını yeniden başlattı ve Hürmüz Boğazı'nı ilgilendiren diplomatik temaslar canlandı. Tahran'daki görüşmenin ardından Pakistan tarafı 'ilerleme' kaydedildiğini söyledi, ancak kamuoyuna açıklanan yeni bir anlaşma metni yok.

Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı Asim Münir (Syed Asim Munir), İçişleri Bakanı Muhsin Nakvi (Mohsin Naqvi) ile birlikte 24'ünde (yerel saatle) İran'ın başkenti Tahran'ı ziyaret etti. Pakistan ordusunun basın sözcülüğü, ziyaretin bölgesel barış ve istikrar çabalarının bir parçası olduğunu, gündemde Orta Doğu'daki anlaşmazlığın barışçıl ve kapsamlı biçimde çözülmesinin bulunduğunu açıkladı.

Bakan Nakvi, görüşmenin ardından X hesabından yaptığı paylaşımda, Komutan Münir ile birlikte İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan (Masoud Pezeshkian) ile bir araya geldiklerini, 'çok olumlu ve verimli' bir görüşme yaptıklarını ve 'önemli ilerleme' kaydedildiğini belirtti. Görüşmede İran-ABD gerginliği, Orta Doğu'daki tansiyon ve İslamabad Mutabakat Muhtırası'nın yeniden yürürlüğe girmesi için gereken adımlar ele alındı.

Bu açıklama, görüşmenin sonucuna dair Pakistan tarafının değerlendirmesine daha yakın duruyor. İki tarafın yeni bir belge imzaladığına ya da somut bir uygulama takvimi açıkladığına dair bir bilgi, kamuoyuna yansıyan açıklamalarda yer almadı.

İran ise sorumluluğu ABD'ye yükleyen bir dil kullandı. Xinhua'nın haberine göre Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, Komutan Münir ile görüşmesinde ABD'nin İran'a karşı 'ton ve yaklaşımını' değiştirmesi gerektiğini söyledi.

Pezeşkiyan, baskı ve zorlamanın uygulama sürecini daha da zorlaştırdığını belirterek ABD'nin uluslararası kurallara ve İran'ın haklarına dayalı yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini söyledi. Pakistan'ın arabuluculuk çabalarına ilişkin ise olumlu bir tutum sergiledi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf (Mohammad Bagher Ghalibaf) da benzer bir mesaj verdi. Kalibaf, İran'ın İslamabad Mutabakat Muhtırası'nın uygulanmasını sürdürdüğünü, ABD'nin verdiği sözleri tutması gerektiğini Pakistan heyetine iletti.

İslamabad Mutabakat Muhtırası, Pakistan arabuluculuğunda gündeme gelen ABD-İran arasında geçici bir müzakere çerçevesi. Bu meselede Hürmüz Boğazı'ndan geçiş sorunu ile ABD'nin İran'a yönelik taahhütlerini yerine getirip getirmediği iç içe geçmiş durumda.

Bu görüşme, haziranda oluşturulan ABD-İran arabuluculuk çerçevesinin sarsılmasının ardından gerçekleşti. Pakistan Dışişleri Bakanlığı, 12'sinde (yerel saatle) yaptığı düzenli brifingde Pakistan'ın doğrudan ve dolaylı kanallar üzerinden tarafları müzakere masasına geri döndürmeye çalıştığını açıkladı.

Pakistan daha önce de ABD ile İran arasında mesaj taşıyan bir arabulucu olarak gündeme gelmişti. TokenPost, Pakistan tarafının iki ülkenin bir tür anlaşmaya yaklaştığını söylediğini daha önce aktarmıştı.

Ancak sonraki müzakereler net bir anlaşma açıklaması olmadan tıkanma noktasına girdi. TokenPost, Hürmüz geçiş güzergâhı konusundaki mutabakatın boğazın tam anlamıyla normale dönmesine yol açmadığını daha önce yazmıştı.

Piyasadaki asıl değişken Hürmüz Boğazı. Veri sağlayıcı Kpler, hazırladığı raporda İslamabad Mutabakat Muhtırası'nın 60 günlük müzakere penceresinin 17 Ağustos'ta (yerel saatle) sona erdiğini, o tarihte ne bir anlaşma ne bir uzatma ne de süren bir müzakere bulunduğunu belirtti.

Kpler'e göre bu dönemde petrol sevkiyatı arttı, ancak bunu boğazda 'normalleşme' olarak yorumlamak güç. Hürmüz Boğazı, Orta Doğu petrolünün taşınmasında ana deniz yolu olduğu için geçişte yaşanacak aksama navlun, sigorta primi ve yaptırım uygulama maliyetlerine yansıyabilir.

Petrol piyasası o gün yaptırımların genişlemesinden çok kâr satışına tepki verdi. Reuters'in haberine göre 24'ünde (yerel saatle) Brent petrol yüzde 2,35 düşüşle varil başına 92,17 dolardan, ABD tipi West Texas Intermediate (WTI) ham petrolü ise yüzde 2,35 düşüşle 85,01 dolardan kapandı.

Raymond James yatırım stratejisi analisti Pavel Molçanov (Pavel Molchanov), ABD Hazine Bakanı'nın açıklamalarında pek 'yeni' bir şey olmadığını, geçen haftaki petrol fiyatı artışının ardından kâr satışı görüldüğünü söyledi. Türk okurlar açısından bu gelişme doğrudan bir kripto para meselesinden çok enerji fiyatları ve risk iştahıyla ilgili; olası piyasa etkisi, Hürmüz'deki geçiş durumu ve ABD-İran arasındaki sonraki adımlar netleştiğinde daha net değerlendirilebilir.