2200'den fazla CERN bilgisayarı Debian 13'e geçiyor

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN), hızlandırıcı kontrolünde kullanılan 2200'den fazla endüstriyel bilgisayarı ve gömülü sistemi Debian(Debian) 13'e geçiriyor. Geçiş, araştırma merkezindeki tüm bilgisayarları değil, hızlandırıcı elektroniğini yakından kontrol eden ön uç (front-end) sistemlerini kapsıyor.

Debian Projesi, 1'inde (yerel saatle) yayımladığı mikro haberde, 2026 yılı sonuna kadar CERN çevresindeki 2200'den fazla endüstriyel bilgisayarın ve gömülü sistemin Debian 13 ile çalışacağını duyurdu. Geçişin kapsamına, hızlandırıcı kompleksinin genelinde elektronik ekipmanların kontrolünü üstlenen endüstriyel bilgisayarlar giriyor.

Plan, 30 Ağustos'ta (yerel saatle) İsviçre'nin Winterthur kentinde düzenlenen 'MiniDebConf Winterthur 2026' etkinliğindeki bir sunumla kamuoyuyla paylaşıldı. CERN mühendisleri Federico Vaga(Federico Vaga) ve Nikos Tsipinakis(Nikos Tsipinakis), 'Debian ile CERN Hızlandırıcılarını Kontrol Etmek' başlıklı bir sunum gerçekleştirdi.

Buradaki asıl mesele, araştırma merkezinin tüm işletim sistemlerini bir anda değiştirmek değil. CERN'in Linux destek belgesi, Debian desteğinin kapsamını 'hızlandırıcı ön uç sistemleri' ile sınırlandırdığını; masaüstü bilgisayarlar, dizüstü bilgisayarlar ve veri merkezi ekipmanları için Debian desteği sunulmadığını açıkça belirtiyor.

Hızlandırıcı ön uç sistemleri, sıradan ofis bilgisayarlarından ya da veri merkezi sunucularından farklı bir yapıya sahip. Parçacık hızlandırma ekipmanına yakın konumda çalışıyor, elektronik donanımla doğrudan bağlantılı ve uzun süre boyunca doğrulanmış donanımın korunmasını gerektiriyor. İşletim sistemi değişimi basit bir yazılım güncellemesinden ibaret değil; ekipman ömrü, sürücüler ve bakım takvimiyle iç içe geçen bir süreç.

Geçişin arka planında Red Hat(Red Hat) tabanlı işletim sistemlerindeki donanım standardı değişikliği yer alıyor. CERN'in açıklamasını aktaran haberler, '-march=x86-64-v2' derleyici varsayılan ayarının eski merkezi işlem birimlerinde (CPU) destek sorunlarına yol açtığını aktardı. Bu standardı karşılamayan ekipmanların yeni dağıtımlarda sorunsuz çalışması güvence altına alınamıyor.

CERN, geçmişte Scientific Linux(Scientific Linux) ve CentOS(CentOS) kullanıyordu. CERN araştırmacıları 2023 yılında yayımladıkları bir konferans bildirisinde, hızlandırıcı kontrol bilişim ortamının sunucu, konsol ve ön uç sistemleri dahil yaklaşık 4 bin farklı sistemden oluştuğunu ve o dönemde CentOS 7 kullanıldığını belirtti.

Aynı bildiride, işletim sistemi geçişinin güvenlik güncellemelerinin sona ermesi, donanım ömrü ve tedarik gecikmeleriyle birlikte değerlendirildiği açıklandı. Bu durum, büyük araştırma tesislerinin kontrol sistemlerinde en yeni özelliklerden çok, uzun vadede öngörülebilir bakım ve donanım uyumluluğunun daha önemli bir ölçüt olabileceği anlamına geliyor.

Debian, özgür yazılım tabanlı bir Linux dağıtımı. Ubuntu(Ubuntu) gibi birçok dağıtımın temelini oluşturuyor ve uzun süreli çalışma ortamlarında paket kararlılığı ile geniş donanım desteğine önem verildiğinde tercih edilen bir seçenek olarak kullanılıyor. Yayınımız daha önce Linux'un birçok dağıtım biçiminde geliştirildiği bir ekosistem olduğunu aktarmıştı.

CERN, Debian 12 ve Debian 13 depoları, güvenlik depoları ve kendine özgü minimum paket deposu işletiyor. Bu tercih, eski ekipmanların daha uzun süre kullanılmasına yönelik bir adım olarak öne çıkıyor.

Ancak bu geçiş, Red Hat tabanlı tüm sistemlerin devre dışı kalacağı anlamına gelmiyor. CERN belgelerine göre Debian desteği hızlandırıcı ön uç sistemleriyle sınırlı kalıyor. Geçiş, hızlandırıcı kontrol ekipmanının kararlılığına ve uzun vadeli kullanımına odaklanan bir işletim sistemi değişikliği olarak değerlendiriliyor.