Brent petrolde 89,49 dolar: Hürmüz görüşmelerinde tıkanma

ABD ve İran arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin görüşmeler, 'kontrol yetkisi' ve 'geçiş ücreti' konularında tıkandı. 12'sinde gün içinde Brent petrol varil başına 89,49 dolara, West Texas Intermediate (WTI) ham petrolü ise 83,67 dolara yükseldi.

AP'nin haberine göre iki ülke yeniden açılış konusunda anlaşmaya yakın olsa da ABD, İran'ın geçiş ücreti toplamasına ve bunun üzerinden fiilen kontrol yetkisini tanımasına karşı çıkıyor. ABD, gemilerin İran'ın kontrolündeki rotadan Basra Körfezi'ne girip Umman'ın kontrolündeki rotadan çıkmasını öngören geçici bir düzenlemeyi değerlendiriyor; ancak geçiş ücreti ya da ek maliyete izin vermeyeceğini belirtiyor.

Görüşmenin can alıcı noktası, boğazın yeniden açılması değil, açılışın ardından rotayı kimin yöneteceği ve ücreti kimin toplayacağı. Reuters'in haberine göre İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünün uluslararası düzeyde tanınmasını ve gemilerden geçiş ücreti almayı istiyor.

Reuters, İran'ın 60 günlük geçici anlaşmanın sona ermesinin ardından geçiş ücreti uygulayabileceği yönünde bir yorum öne sürdüğünü aktardı. AP ise ABD'nin geçiş ücretine izin vermeyi İran'ın fiili kontrolünü tanımak olarak gördüğünü ve bu nedenle karşı çıktığını bildirdi.

İki ülke arasındaki görüşmeler, Umman ve Katar'ın dahil olduğu arabuluculuk kanalı üzerinden sürdürülüyor. TokenPost daha önce tarafların arabulucu ülkeler ve çalışma heyetleri aracılığıyla yeniden açılış planını görüştüğünü aktarmıştı.

Görüşmelerde ilerleme beklentisi güçlenince küresel petrol fiyatları bir ara sert şekilde geriledi; ancak kontrol yetkisi konusundaki görüş ayrılıkları yeniden öne çıktı. İran'ın ABD'nin desteklediği güney rotası önerisini reddettiği yönündeki haberlerin ardından rota yönetiminin kapsamı ana tartışma konusu haline geldi.

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan kritik bir ham petrol taşıma güzergâhı. Boğazda aksama yaşanması durumunda sınırlı alternatif rotalara yük yığılabilir; bu da navlun ücretlerini, deniz sigortası primlerini ve petrol fiyatlarını birlikte etkileyebilir.

Uluslararası Enerji Ajansı(IEA)'nın verilerine göre 2025 yılında Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrol ve petrol ürünleri günlük ortalama 20 milyon varil oldu. Bu rakam, küresel deniz yoluyla petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25'ine karşılık geliyor.

IEA'nın belirttiği alternatif rota kapasitesi günlük 3,5 ila 5,5 milyon varil düzeyinde kalıyor; bu da boğazdan geçen toplam hacmi karşılamaya yetmiyor. İran'ın Jask ham petrol terminali de gerçek anlamda alternatif bir ihracat rotası işlevi görmüyor.

AP, geçen hafta boğazdaki sefer sayısının 84'e yükseldiğini, ancak krizden önceki haftalık 700'ün üzerindeki seviyenin hâlâ çok gerisinde kaldığını bildirdi. Fiziksel petrol akışı normal seviyeye dönmediği için anlaşmanın zamanlaması ve ayrıntıları petrol fiyatlarına yansımaya devam ediyor.

Brent petrol daha önce gün içinde varil başına 90,03 dolara kadar yükselmişti. Bu görüşmede basit bir yeniden açılış ilanından çok, fiili sefer koşulları ve geçiş ücreti uygulanıp uygulanmayacağı petrol akışını belirleyebilir.

IEA, Güney Kore ve Japonya'nın Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol akışına özellikle bağımlı olduğunu belirtti. Boğazdaki sefer aksaklığının uzaması durumunda küresel petrol fiyatlarının yanı sıra yerel enerji maliyetleri, lojistik giderleri ve deniz sigortası primleri de etkilenebilir.

Petrol fiyatlarındaki dalgalanma, enflasyon beklentileri ve tahvil faizleri üzerinden finansal piyasalara da yansıyor. Reuters, İran tarafının açıklamalarının ardından ABD 10 yıllık tahvil faizindeki yükselişin bir kısmının geri alındığını aktardı. Petrol fiyatları ve faiz değişimleri, Bitcoin(BTC) başta olmak üzere riskli varlıklara yönelik yatırımcı iştahını etkileyen makroekonomik faktörler arasında yer alıyor.

ABD'nin anlaşmayı hızlandırması durumunda İran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü tanımış olmakla eleştirilebilir. Buna karşılık, kontrol yetkisi ve geçiş ücreti taleplerine sonuna kadar karşı çıkması durumunda petrol taşımacılığı ve deniz seferlerinin normale dönmesi gecikebilir.

Şu an taraflar arasında görüşülen başlıca konular şunlar: boğaz kontrol yetkisi, gemi geçiş ücreti ve geçici rotanın işletim koşulları. Yeniden açılış anlaşmasının fiilen gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ise henüz belirsizliğini koruyor.