2033'e kadar üç aşama: Brezilya yol haritasında ülkelere özel takvim yok

Brezilya COP30 Başkanlığı, fosil yakıtlardan geçiş için uluslararası bir yol haritası yayımladı. 2027-2033 dönemindeki iş birliği önceliklerini üç aşamada ele alan belge, ülkelere özel azaltım hedefleri veya uygulama takvimleri belirlemiyor.

Brezilya COP30 Başkanlığı, fosil yakıtlardan geçiş ile orman tahribatının durdurulması ve restorasyonu konularını ele alan iki yol haritasını 3 Kasım'da duyurdu. Orman yol haritası, 2030'a kadar orman tahribatını durdurma ve restorasyon konusuna odaklanıyor.

Brezilya Çevre ve İklim Değişikliği Bakanlığı, fosil yakıt yol haritasını 10 Kasım'da Türkiye'nin Antalya kentindeki COP31'de tanıttığını açıkladı. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC), COP31'in 20 Kasım'a kadar süreceğini duyurdu.

Fosil yakıt yol haritası, 2023'te COP28'de varılan anlaşmayı uygulamaya taşımayı amaçlayan bir takip belgesi niteliğinde. Ülkeler o dönemde enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecini adil, düzenli ve hakkaniyetli biçimde yürütme ve bilimle uyumlu şekilde 2050'de net sıfıra ulaşma hedefini benimsemişti.

COP30 Başkanlığı, iki belgenin gönüllü rehber niteliği taşıdığını ve tarafların üzerinde uzlaştığı resmi bir müzakere sonucu olmadığını belirtti. Yol haritaları, ülkelere özel azaltım hedefleri veya fosil yakıt kullanımını sona erdirme takvimi de belirlemiyor.

Yol haritasının merkezinde ‘Belém Hazırlık Yaklaşımı (Belém Readiness Approach)’ yer alıyor. Bu yaklaşım, ülkelerin fosil yakıtlara bağımlılığını ve dönüşüm kapasitesini enerji talebi, enerji arzı ve ekonomik yapı olmak üzere üç başlıkta değerlendiriyor.

Talep başlığı, ulaşım, sanayi ve binalarda enerjinin nasıl kullanıldığını inceliyor. Ülkelerin enerji kullanım yapılarını ve dönüşüm koşullarını değerlendirerek kendi koşullarına uygun politika araçlarını seçmesi öngörülüyor.

Arz başlığı, düşük emisyonlu enerji sistemleri büyür ve talep azalırken fosil yakıt üretiminin nasıl ayarlanacağını ele alıyor. Ekonomi başlığında ise mali bağımlılık, yatırımlar, sermaye maliyetleri ve fiyat sinyalleri değerlendiriliyor.

Belge, ülkelerin güçlü yönlerini ve karşılaştıkları zorlukları belirlemek için göstergeler ve ölçümler kullanılmasını öneriyor. Ortak politika araçlarının yanı sıra ülkelerin dönüşüm koşullarına uyarlanmış uygulama araçlarına da yer veriyor.

2027-2028 aşaması, ülkelerin enerji koşullarını değerlendirmesine, planlama yapmasına ve kurumlarını uyarlamasına odaklanıyor. Fosil yakıt desteklerinin yeniden düzenlenmesi ve metan emisyonlarının azaltılması da öncelikler arasında.

2029-2030 dönemi için elektrifikasyon, düşük emisyonlu enerjinin yaygınlaştırılması ve verimliliğin artırılması öneriliyor. Elektrik şebekelerinin ve enerji depolama kapasitesinin geliştirilmesi de uluslararası iş birliği başlıkları arasında bulunuyor.

2031-2033 aşamasında, enerji talebindeki değişime göre arzın ayarlanması ve ilgili teknolojilerin daha geniş ölçekte kullanılması öneriliyor. Üç aşama, uluslararası iş birliği gündemini sıralıyor; ülkelere aynı uygulama takvimini dayatmıyor.

Yol haritası, arzın ve talebin birlikte ayarlanması gerektiğini vurguluyor. Fosil yakıt arzının talepten daha hızlı azalmasının kıtlığa ve fiyat oynaklığına yol açabileceğini, talep düştükten sonra üretimin sürdürülmesinin ise ilgili yatırımları atıl bırakma riski taşıdığını belirtiyor.

COP30 Başkanlığı, 10 Kasım'da COP31'de düzenlenen yol haritası tanıtım etkinliğine yaklaşık 800 kişinin katıldığını açıkladı. Başkanlık, hükümetler, sanayi ve akademi çevrelerinden geniş destek aldığını değerlendirdi. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres (António Guterres), “Antalya'dan ayrılırken bu yol haritasını ilerletmek için atılacak sonraki adımın ne olduğunu açıkça bilmeliyiz” dedi. Katılımcı sayısı ve destek açıklamaları, ülkelerin politikayı benimseyeceği veya finansman sağlayacağı anlamına gelmiyor.

COP30 Başkanlığı, uygulama diyaloğunu sürdürmek için gelecekteki COP başkanlıklarıyla iş birliği yapılmasını ve 2028'deki ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi öncesinde görüşmelerin devam etmesini önerdi.