Solana'da depozito %9 düştü: SOL kilitleme baskısı azalıyor

Solana(SOL), zincir üstü hesap depozito standardını yüzde 9 düşüren rent (kira) yeniden yapılanmasının ilk aşamasını mainnet'e uyguladı. Geliştiricilerin ve hizmet sağlayıcıların peşin sermaye yükü azalırken, hesapları açık tutmak için ‘SOL kilitlemenin’ sermaye gerekçesi de bir miktar zayıflayabilir.

Solana Vakfı (Solana Foundation), yükseltme belgesinde SIMD-0437 kapsamında hesap depozitosunun hesaplanmasında kullanılan lamports_per_byte değerini 6960'tan 696'ya indiren beş aşamalı bir ayarlama yürüttüğünü açıkladı. İlk aşama 3'ünde (yerel saatle) mainnet'e uygulandı ve referans değer 6333'e geriledi.

Toplamda hedeflenen yüzde 90'lık indirim henüz tamamlanmadı. İkinci aşamanın referans değeri olan 5080 şu an testnet'te uygulanmış durumda; üçüncü ile beşinci aşamalar ise Kasım 2026'da beklenen Agave 4.4 güncellemesinin ardından değerlendirmeye açık kalıyor.

TokenPost daha önce Solana'nın zincir üstü depolama depozitosunda yüzde 90 oranında bir indirimi kademeli biçimde devreye alacağını aktarmıştı. O tarihte belge üzerinde planlanan adım, şimdi ilk aşamanın mainnet'e uygulanmasıyla fiilen yürürlüğe girmiş oldu.

Bu değişiklik bir işlem ücreti indirimi değil. Solana'daki rent, hesabın kapladığı depolama alanına göre yatırılan, iade edilebilir bir depozitoya daha yakın. Hesap kapatıldığında ilgili lamport tutarı sahibine geri dönüyor.

Minimum depozito tutarı (128 + data_size) * lamports_per_byte formülüyle hesaplanıyor. Buradaki 128 rakamı sabit depolama ek yükünü ifade ediyor. Referans değer düştükçe aynı boyuttaki bir hesabı açmak veya sürdürmek için gereken SOL miktarı da orantılı biçimde azalıyor.

Standart SPL token hesabı üzerindeki değişim küçük değil. Solana Vakfı'nın analizine göre hesap açma maliyeti, sürecin sonunda yaklaşık 0,159 dolardan (yaklaşık 215 won) 0,0159 dolara (yaklaşık 21 won) kadar geriliyor. Cüzdan, ödeme ve token ihracı gibi çok sayıda hesap açan servisler için bu, ilk kullanıcı kazanımı maliyetinin düşmesi anlamına geliyor.

Bu yapı, SOL talebi açısından farklı bir okumaya da kapı aralıyor. Rent, tekrarlayan bir ücret değil iade edilebilir bir depozito olduğundan, referans değer düştükçe mevcut hesapların durumunu korumak için gereken SOL miktarı da azalıyor. “Maliyet düşüşü ağın kullanılabilirliği açısından olumlu olsa da, depozito amacıyla kilitlenen SOL miktarının azalabileceği” yönünde bir yorum bu nedenle gündeme geliyor.

Mevcut hesaplarda yeni standardın üzerinde kalan lamport varsa, bu fazla kısım geri çekilebiliyor. Solana Vakfı'nın geri çekme rehberi, WithdrawExcessLamports fonksiyonunun yalnızca token hesabı, mint ve çoklu imza (multisig) hesaplarındaki minimum depozito üzerindeki fazla tutarı taşıdığını, token bakiyesine veya hesabın kendisine dokunmadığını belirtiyor.

Geri çekme yetkisi hesap türüne göre değişiyor. Token hesabında sahibinin, mint hesabında ise mint yetkilisinin imza atması gerekiyor. Kendi programının sahip olduğu PDA hesaplarında ise geri çekme mantığının ilgili programın içinde ayrıca kodlanmış olması şart.

Bu nedenle hesap açma maliyetini kimin ödediği ile fazla tutarı kimin geri çekebileceği her zaman aynı taraf olmuyor. Bir servis sağlayıcı kullanıcı hesabı açılışını desteklemiş olsa bile, hesap yapısı ve yetki ayarlarına göre geri çekme hakkı farklı bir tarafta kalabiliyor.

Ağ güvenliği tarafında da açık bir konu var. Depozito düştükçe sıradan kullanıcıların yükü azalıyor, ama kötü niyetli aktörlerin durum (state) verisini uzun süre tutabilmesi için gereken sermaye de aynı şekilde geriliyor. Umberto Natale (Umberto Natale), Solana Vakfı veri araştırmacısı, Temmuz 2026'daki analizinde yüzde 90'lık indirim tamamlansa bile durum şişirme (state bloat) saldırısı için gereken kilitli sermayenin yaklaşık 17 milyon dolar (yaklaşık 229 milyon TL) düzeyinde kalacağını öngördüğünü belirtti. Bu tahmin, saldırı maliyetinin sıfırlanmadığına işaret ediyor.

Aynı analiz, son dönemde açılan hesapların yüzde 75,5'inin aynı işlem içinde kapatıldığını da ortaya koyuyor. Net durum artışı günde yaklaşık 0,3 GB olarak aktarılmış. Bu da çok sayıda hesap açılmasının otomatik olarak kalıcı depolama artışına dönüşmediği anlamına geliyor.

Piyasadaki yorumlar iki yönde ayrışıyor. Bir kesim, hesap açma maliyetindeki düşüşün geliştirici ve kullanıcı için giriş eşiğini indirdiğini düşünüyor. Diğer kesim ise depozito standardı düştükçe hesabı sürdürmek amacıyla SOL tutmanın sermaye gerekçesinin zayıfladığını savunuyor.

Buna karşılık ağ genelinde şu ana kadar fiilen ne kadar SOL'ün geri çekildiğine dair resmi bir toplam rakam henüz paylaşılmadı. “Yüzlerce milyon dolarlık tutarın anında serbest kaldığı” yönündeki rakamlar, resmi bir açıklama değil tahmin olarak değerlendirilmeli.

Solana Vakfı, her aşamanın bağımsız bir özellik kapısı (feature gate) olarak devreye alındığını ve veriler desteklemediği takdirde bir sonraki etkinleştirmenin ertelenebileceğini belirtti. Beklenmedik bir durum artışı yaşanması halinde referans değeri eski 6960 seviyesine geri döndürecek bir mekanizma da hazır tutuluyor.