MATCH Yasası, NDAA Görüşmelerinde Çip Ekipmanı Denetimini Gündeme Taşıyor

MATCH Yasası (MATCH Act), ABD Senatosu'ndaki Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası (NDAA) görüşmeleriyle kesişince, Çin'in gelişmiş yarı iletken üretim ekipmanına erişiminin sınırlandırılması meselesi yeniden gündeme geldi. Kamuya açık Kongre belgelerine göre yasanın NDAA'ya dahil edilmesi henüz kesinleşmedi; süreç şu an olasılık aşamasında.

MATCH Yasası'nın Senato'daki karşılığı S.4281 numaralı tasarı. Tasarı 13 Nisan'da (yerel saatle) Senato'ya sunuldu ve Bankacılık, Konut ve Kentsel İşler Komitesi'ne havale edildi. Tasarıyı Senatör Pete Ricketts başlattı; Senatörler Andy Kim, Jim Risch ve Chuck Schumer ortak imzacı olarak yer aldı.

Senato Silahlı Kuvvetler Komitesi'nin açıkladığı asıl NDAA tasarısı ise S.4784, yani 2027 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası. Tasarı 15 Haziran'da komiteden geçerek Senato gündemine alındı. Senato 14 Temmuz'da tasarıyı genel kurula taşımak için oylama yaptı ancak 50 kabul, 46 ret oyuyla usul eşiğini aşamadı. 23 Temmuz'da ise aynı tasarı için genel kurula taşıma onayı geri çekildi.

Tartışmanın odağında çipin kendisinden çok, çipi üreten ekipman var. MATCH Yasası, ABD ile müttefik ülkelerin yarı iletken üretim ekipmanına yönelik ihracat kontrollerini uyumlaştırmayı ve Çinli şirketlerin yurt dışı ekipman ile bakım hizmetleri üzerinden bu kontrolleri aşmasının önüne geçmeyi hedefliyor.

Senato Dış İlişkiler Komitesi'ndeki Cumhuriyetçiler, tasarının DUV litografisi gibi kritik üretim ekipmanını, hizmetleri ve teknik desteği hedef aldığını açıkladı. Amaç, gelişmiş çip üretim kapasitesini ekipman tedariki ve bakım aşamasında sınırlamak.

Temsilciler Meclisi'nde ise aynı amaçla hazırlanan H.R.8170, 22 Nisan'da Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi'nden geçti. Komite, tasarının Çin'in gelişmiş çip üretimi için gereken kritik ekipmana erişimini sınırlayan bir önlem olduğunu belirtti. Tasarı SMIC, Huawei, Hua Hong, CXMT ve YMTC gibi belirli üretim tesislerini hedef alıyor.

Tasarının sertliği müttefik uyum maddesinde ortaya çıkıyor. Müttefik ülkeler belirli bir süre içinde ihracat kontrol standartlarını karşılamazsa, ABD'nin Yabancı Doğrudan Ürün Kuralı'nı genişleterek uygulayabilmesine imkân tanıyan bir yapı söz konusu. Bu durum, yarı iletken ekipman tedarik zincirinde büyük rol oynayan Hollanda ve Japonya gibi ülkeleri ve şirketleri doğrudan etkileyebilir.

Yabancı Doğrudan Ürün Kuralı, ABD teknolojisi veya ekipmanı kullanılarak yurt dışında üretilen ürünlere de ABD ihracat kontrollerinin uygulanmasına imkân tanıyan bir düzenleme. Yarı iletken ekipman sektöründe tasarım, bileşen, yazılım ve bakım hizmetleri birçok ülkeye yayıldığı için kontrol alanı genişledikçe şirketlerin uyum yükü de artıyor.

ABD'nin temel kaygısı, Çin'in yalnızca tamamlanmış gelişmiş çipleri satın almasını engellemenin yeterli olmadığı yönünde. Ekipman ve hizmetler tedarik edilmeye devam ettiği sürece mevcut üretim tesislerinin performansını koruma ve kapasite artırma imkânı devam ediyor. MATCH Yasası bu boşluğu müttefik standartlarını hizalayarak ve hizmetleri sınırlayarak kapatmaya çalışıyor.

Politika kuruluşlarının desteği belirgin. ABD merkezli düşünce kuruluşu Yeni Amerikan Güvenliği Merkezi (CNAS), 21 Nisan'daki değerlendirmesinde mevcut kontrol sisteminde hâlâ boşluklar bulunduğunu ve üretim ekipmanı düzenlemesinin uzun vadeli bir kaldıraç olabileceğini belirtti. Sorumlu İnovasyon İçin Amerikalılar (ARI) da tasarının komiteden geçmesini olumlu karşılayarak bunu yapay zeka çipi ihracatı ve kaçakçılıkla mücadele mevzuatında bir ilerleme olarak değerlendirdi.

Buna karşılık tedarik zinciri üzerindeki yük konusu gündemde kalmaya devam ediyor. DataTrack, 22 Temmuz itibarıyla MATCH Yasası'nın hâlâ yasama sürecinde olduğunu ve resmi bir yasak niteliği taşımadığını vurguladı. Ayrıca ASML ve Tokyo Electron gibi ekipman üreticilerinin Çin'deki satış ve hizmet maruziyetinin yüksek olduğunu, tasarının yasalaşması hâlinde bakım, yedek parça ve kurulum işlerinde yük oluşabileceğini belirtti.

Çin hükümeti, ABD'nin yarı iletken ihracat kontrollerinin bütününe karşı tutumunu sürdürüyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, 29 Nisan'daki düzenli basın toplantısında ABD'nin yarı iletken ihracat kontrollerinin küresel sanayi ve tedarik zincirlerine zarar verdiği yönünde açıklama yaptı. Bu açıklama yalnızca MATCH Yasası'na değil, ABD'nin genel çip kontrol politikasına yönelik.

Türk okuyucular için bu gelişme, yarı iletken ekipmanı ve yüksek performanslı bilgi işlem tedarik zincirindeki düzenleyici riskin bir göstergesi olarak okunabilir. TokenPost daha önce Çin'in yarı iletken üretim tesisi ve veri merkezi tedariki aşamasında yerli ekipman ve yapay zeka çipi kullanımını artırdığını aktarmıştı. ABD'nin ekipman denetimini sıkılaştırması ile Çin'in iç tedarik zincirini yeniden yapılandırması, aynı yarı iletken tedarik zinciri ayrışması sürecinin parçaları olarak birbiriyle örtüşüyor.

Yapay zeka hesaplama çipleri ile bazı madencilik ekipmanları aynı yüksek performanslı yarı iletken tedarik zincirinden etkileniyor. Ancak MATCH Yasası'nın nihai metni, NDAA'ya dahil edilip edilmeyeceği ve yürürlük tarihi henüz belirlenmediğinden, kripto para madencilik ekipmanı fiyatları veya arzı üzerindeki olası etkinin doğrulanması için ek takip gerekiyor. Senato'daki S.4784 tasarısı için 23 Temmuz'da genel kurula taşıma onayı geri çekilmiş durumda.